Random Bir Yazi - Norvec? ve Hakkinda (Neredeyse) Her Sey

Su siralar olan biten cok sey yok, ama canim cok yazi yazmak istiyor. Yazinca kafam dagiliyor cunku.
Ben de ne yazsam diye dusundum, once bir kac eski AFSlinin blogunu karistirdim ilham gelir diye. Gunlugumden sayfalar okudum.
Bu zamana kadar, basimdan gecen ozel olaylar haricinde, neredeyse hic yazi yazmadim. Norvec hakkinda, Turkiye ile arasindaki farklar hakkinda, gunluk yasantim hakkinda, insanlarin dusunme yapilari hakkinda, olumlu ve olumsuz, her seyiyle Norvec'i ele alan bir yazi yazmak istedim. Ayni zamanda bu zamana kadar bana hem Norvec'te hem Turkiye'de siklikla yoneltilen bazi sorulari da cevaplamak istedim. Hadi baslayalim o zaman.

• Neden Norvec?

Neden Norvec... Bu soruyla baslarsam burada olma sebeplerimin buyuk bir kismini anlatirim sanirim.
AFS sinavina girerken, kesinlikle Norvec olsun, tarzinda bir dusuncem yoktu. Acikcasi sira ulke tercihlerine gelene kadar, kafamda belli bir ulke yoktu, dusunmemistim bile nereye giderim diye. Sadece gitmek istiyordum. AFS hayatima girdiginden beri, tek dusundugum sey buydu: Gitmek. Nereye oldugunun da bir onemi yoktu, ben her yerde yaparim diyordum. Ilk sinavi gectim, mulakatlari gectim. Geldik ulke secimine, ama ne istedigimi bile bilmiyorum ki. Ama 5 ulke yazmak zorundaydim o listeye, sonra da ne cikarsa bahtima. AFS'nin internet sitesini actim, seceneklerime bakiyorum sirayla. Ilk basta, "Ingilizce konusulan bir yer olsun, en bastan dil mi ogrenecegim yani?" ve "ayy kesinlikle Almanca konusulan bir yer olmasin, nefret ediyorum Almanca'dan" seklinde iki fikrim vardi en azindan. Ingilizce konusulan bir ulke olmasi fikrinden vazgectim, zaten yeterli Ingilizcem vardi, neden baska dil ogrenmeyeyim dedim; ama listemde kesinlikle Almanca konusulan bir ulke de bulundurmadim.
Ulkelere sirayla baktikca belli kriterler olustu kafamda: Kesinlikle Avrupa'da olsun, Germen veya Latin dillerinden biri konusulsun, Almanca olmasin, Fransa icin dil sinavi gerek, fakir bir ulke olmasin, kuzeyde olsun, Iskandinavya'da olsun, Norvec olsun..... Iste nasil Norvec'i sectigimi kisaca ozetledim.
Ben 5 ulke tercihi yaptim; sirasiyla Norvec, Isvec, Belcika FL (Almanca ogrenmek istemiyordum ama Felemenkceye bile evet demisim), Italya, Ispanya (bu ikisi bos tercih, gitmek istedigimden degildi).
Kalbimde olan ulke her zaman Norvec'ti yani. Nordik ulkeler Avrupa'nin en iyileridir, mutluluk ve refah seviyesi yuksektir, en iyi egitim sistemlerine sahiplerdir. Norvec'i de Iskandinavya'nin en iyisi olarak gordum. Zaten Vikingler, kutuplar, kutup isiklari vesaire genellikle ilgimi ceken seylerdi.
Dil konusuna gelince, Norvecceyi 5 milyon kadar insan konusuyor ve ileride bir sekilde isime yarar diye dusundum, Turkiye'de kac kisi Norvecce biliyordur ki? Isime yaramasa bile Nordik dil konusmak cok cool bence..
1 Mayis 2015 cuma gunu eve postayla mektup geldi, AFS Turkiyeden. Annem telefonla aradi, Norvec'ten kabul geldi diye. Ilk ogrendigimde aglamistim ama mutluluktan mi korkudan mi bilemiyorum.

• Norvecce'yi nasil ogrendin? Gelmeden once calismis miydin?

Bu, Norvec'te ne zaman biriyle tanissam saskinlikla bana yoneltilen sorudur. Gecen hafta sonu arkadasimin dogum gunune gitmistik. Yeni tanistigim insanlarla beraber, exchange'imin ilk aylarinda tanisip sonrasinda gorusmedigim bazi kizlar da vardi. Ben konusmaya baslayinca hepsinin gozleri buyuyordu boyle:

-Ama sen Norvecce konusuyorsun?

-Evet?

-Nasil oldu bu?

-7 aydir burda yasiyorum? Suan Norvecce konusamasam anormal olurdu bu zaten...

- ?!?! E ama? Norvecce? Cok zor degil mi?

Hayir efendim, Norvecce zor falan degil. "Nordik diller dunyanin ogrenilmesi en zor dilleri yea ehe ehe" diye kim demisse kusura bakmasin ama bir tarafindan uydurmus.
Bir dilin, cok fazla kisi tarafindan konusulmamasi, o dilin zor oldugunu gostermez. Norvecce konusan az cunku burada nufus az. Norvecce = Ingilizce + Almanca. Biraz Ingilizcesi olan cok kolay ogrenir.
Kelimelerin neredeyse hepsi Ingilizce veya Almanca kokenli, telaffuz kolay, gramer zorlar belki biraz. Almancadaki gibi nesnelerin cinsiyeti var, ama fiil cekimi yok. Bir fiili butun oznelere ayni sekilde kullaniyorlar. Bla bla bla
Artik insanlar Norvecce konusmama sasirinca sinirlerim bozuluyor gercekten, veya Norvecceye zor dediklerinde.
Hayir, Norvecce cok basit! 4. aydan sonra Ingilizceye ihtiyacim kalmadi bile, Norvecce yetiyor.
Ayrica Turkiyedeyken calismadim. Yani calistim biraz ama, adimi, yasimi, nereden geldigimi soyleyebilecek kadardi. Bir de "seninle tanistigima memnun oldum" diyebiliyordum. Bir de sayilar, aylar, gunler, renkler falan. Basic yani. Ama burada ilk basta dil yetersizliginden dolayi cektigim sikintilar yuzunden baya bir Norvecce calistim, soylemezsem yalan olur.

• Egitim sistemi nasil?

Egitim sistemi muhtesem. Turkiye'yle karsilastirdigimda hic birsey ogrenmiyorlar diyebilirim. Adamlar liseye gelmis ama hala bizim ilkokul konularini goruyorlar, ustune ustluk zorlaniyorlar.
Egitim sistemi dunyanin en iyilerinden biri, ezber degil ogrenme uzerine kurulu. Yasamin her kosesinde ise yarayacak seyler ogretiyorlar, Norveclilerin genel kultur seviyelerinin cok yuksek olduguna eminim.
Okullar asiri modern ve high-tech, ogrenci-ogretmen iliskisi arkadas iliskisi gibi. Mesela ogretmenleri facebooktan eklemek yasak, ama isimleriyle hitap ediyoruz. Ogretmen sinifa geldiginde ayaga kalkmak, oturusa dikkat etmek falan gerekli degil. Ayaginin altina bir baska sandalye alip ayagini uzatanlar, ayakkabilarini cikarip oturanlar falan filan... Derste yemek yemek bile serbest, ustune dersi dinlemek zorunda da degiller. Dinlemeyince uyari alani gormedim.
Ogretmene soru sormak istedigimizde ogretmen ayagimiza geliyor.. Ilk basta bunu kavrayamayip sik sik ayaga kalkip ogretmenin yanina gittigim oluyordu. Sonradan digerlerine bakinca artik ogretmene "Hey sen! Bir gelsene" demeye basladim. Ama hala icim rahat etmiyor, kendimi baya saygisiz hissediyorum.
Okulun imkanlari cok yuksek, okul kutuphanesi Samsundaki sehir kutuphanesi kadardir. Basketbol, tenis, voleybol, futbol sahalari; birden cok salonu olan spor bolumu, gastronomi okuyanlarin yemek yaptigi mutfaklar, birden fazla konferans odalari, sinema salonu, tiyatro salonu, kocaman kantini, her ogrenciye ozel dolaplari, vs. Saymakla bitmez. Ayni zamanda okulun herkese kendi bilgisayarini sagladigini da soylemeyi unutmayayim.

• Derslerde ne yapiyorsun, sinav oluyor musun?

Ilk basta ogretmenlerim cok ustume gelmedi, siniftakiler bir derste 5 task yapiyorsa ben 2 task yapmakla sorumluydum mesela. Projelerde veya odevlerde bana biraz daha basitlestirilmis haliyle gorevler verildi. Derse katilimim en onemlisiydi ogretmenlerim icin. Sinavlara da ben kendimi hazir hissedene kadar girmedim. Norvecce yetersizliginden dolayi sinavlar zor geliyordu, Norveccemin eksikligi de beni uzuyordu (dil konusunda biraz takintiliydim evet). O yuzden ilk baslarda sinavlara girmedim. Zaten seneye denklik basvurusu yapip 12. siniftan devam etmeye calismayacagim ve bir alt donemle liseye devam edecegim, o yuzden nota ihtiyacim da yoktu burada. Norveccem gelistikce sinavlara girmeye basladim. 3-4 aydir da her sinava katiliyorum. Sinavlara calismak sikici ve bunaltici gibi gorunse de, aslinda dili daha iyi ogrenmenin cok guzel bir yolu. Gunluk hayatta cok kullanilmayan, daha zorlayici kelimeleri ogrenmemi sagliyor bu yontem. Bu sebeple evet, sinavlara giriyorum. Derslere de elimden geldigince katilmaya, odevleri yapmaya calisiyorum. Ama yapmayinca da kimsenin bir sey dedigi yok, exchange ogrenci oldugumdan herkes anlayis gosteriyor.

• Arkadaslar ve Sosyal Hayat

Norvec'te arkadas edinmek, diger her seyden daha zordu diyebilirim. Cok iclerine kapaniklar, duygularini kolay kolay belli etmiyorlar. Bizdeki gibi oyle ilgi alaka, arkadasin derdine ortak olma gibi adetleri yok. Bir keresinde bir arkadasim uzgun gorunuyordu ve ne oldugunu sormustum, "sana soylemeli miyim?" cevabini almistim mesela.
Sorunlarini cok onemsemiyorlar, okulda hungur hungur aglarsin ama kimse donup bakmaz mesela. Veya kimse dedikodu yapmaz, ne bileyim, bir kiz muhabbeti donmez, sirlar paylasilmaz.
Karsiliksiz iyilikten anlamiyorlar. Mesela 10 kronun lafini yapiyorlar. Veya paylasmayi bilmiyorlar:

(Sinemada)

-Ben patlamis misir aldim, istersen yiyebilirsin!

-Gercekten mi? Parasini odemem gerekmiyor mu?

Diyalogta goruldugu uzere, ben sadece patlamis misirimi paylasmak istedim. Cunku paylasmayi severim. Cunku bizde biri yerken oburu bakmaz. Cunku sadece aramizda guzel bir iletisim pekismesi olsun istedim. Kizsa bana para teklif etti.
Arkadas kavrami baya farkli yani, bu beni sogutan ve buraya adaptasyonumu zorlayan seylerden biri oldu. Cunku ne zaman buradaki bu arkadas iliskileri moralimi bozsa, buradaki ve Turkiyedeki arkadaslarim arasinda karsilastirma yapiyor, evdeki arkadaslarimi ozluyordum.
Neyseki suanda biraz bu paylasimci kisiligimi ogrenip benimsediler, ben de onlarin comfort zone'larini ve nelerden hoslanip nelerden hoslanmadiklarini ogrendim. Oyle saygi cercevesi icinde bir iliskim var hepsiyle. Egleniyorum iyi hos, ama Turkiyedeki arkadaslarimin yerine kimse gecemez.
Sosyal hayatimda 2 bolum var, exchange ogrencilerle yaptiklarim ve Norveclilerle yaptiklarim.
Exchange ogrencilerle yaptiklarim tabii ki daha eglenceli, ev partileri, Oslo turlari, AFS kamplari vesaire.. Ayrica beni onlardan daha iyi anlayan biri yok burada.
Norveclilerle yaptiklarima gelirsek, her cuma Frik'e katiliyorum. Bazen okul cikislari kafeye gidiyoruz, bazen evde bulusuyoruz. Ve ben her ne kadar eglensem de, arkadaslarimla aramda resmen formal bir iliski olmasini hala sevmiyorum, sevemiyorum.

• Sosyal medya kullanimi

Gencler vakitlerinin buyuk bir kismini facebook-instagram-snapchat arasinda geciriyor. Twitter veya whatsapp kullanan yok denecek kadar az. Ozel hayatin gizliligine cok onem verdiklerinden, neredeyse herkesin 2 instagram hesabi var. Biri herkesin gorup takip edebilecegi, acik olan instagram hesabi, biri de cok az kisinin takip ettigi, gizli olan, sacma sapan eglence amacli seyler paylastigi, gunluk yaptiklari seyleri gosterdikleri ve tabi ki komik selfilerle dolu instagramlari. Ben de buna uyum saglamak icin kendime bir private instagram hesabi actim. Bu hesabimi Norvecte tanistigim kisiler haricinde takip eden kimse yok, zaten Turkler takip etse rahat hissetmezdim.
Snapchati de cok kullaniyorlar ama mesela snapchat history'de bir sey paylasmiyorlar, ozel olarak arkadaslarina yolluyorlar sadece. Mesajlasma icin de facebooku kullaniyorlar. Sinif grubu ve group chati, en yakinlarimla olan grup konusmalari, icinde bulundugum 18218 tane exchange ogrenci grubu vesaire derken yillar sonra facebookta baya bir aktiflestim.

• Aile hayati ve host ailem

Sabah herkesin kahvaltisi ve beslenme cantasi kendi sorumlulugu. Hazir olan mutfaga gidiyor, kendine bir seyler hazirliyor ve yiyor. Bazen annem kahve falan yapiyor sadece ortanca kardesimle bana. Sonrasinda herkes okula, ise. Kimse kimseyi ise veya okula birakmiyor. Kardeslerim bisikletle gidiyor, ben otobuse biniyorum, anne ve babam o gun nerede calisacaklarina gore arabayi ve bisikleti paylasiyor. Her ailede anne de baba da calisiyor. Devlet dairelerinde calisanlarin isi saat 16.00da bitiyor, ve bir toplantinin ortasinda da olsalar, bir telefon gorusmesinde de olsalar saat 16.00 oldu mu herseyi kapatip cikma haklari var. 16.00'ya kadar baya calisiyorlar tabii, tembellik yok. 17.30-18.00 gibi hep beraber aksam yemegi yiyoruz. Aksam yemegini eve ilk kim gelirse o yapmaya basliyor, biz cocuklar da yardimci oluyoruz. Sonrasinda kim yine ne isi varsa onu yapiyor.
Hafta sonlari daha farkli tabii, daha cok eglenmek, gezmek, guzel yemekler yapmak uzerine kurulu.
Bu zamana kadar hic host ailemden bahsetmedigimi farkettim, artik zamani gelmistir sanirim.
Norvece geldigimden beri ayni aileyle yasiyorum, su zamana kadar hic bir sorunum olmadi. 7 ay icinde aramizda cok duygusal bir bag olustu aramizda. 3 host erkek kardesim var, yaslari 17, 15, 12. 17 yasinda olan Almanya'da exchange ogrenci, ben de onun odasini, korodaki yerini falan her seyini aldim birazcik.
Zaten kendi oz kardesim de erkek oldugundan, ve host annemle cok cok iyi bir iliskim oldugundan, kiz kardesim olmamasi sorun yaratmadi. Host annemle, gercek annemle de oldugu gibi herseyi rahatca konusabiliyorum.
Bu aileyle yasamanin en guzel yani, sicak aile ortamlarinin ve aramizdaki duygusal bagin, kendi oz ailemi cok fazla aratmayisi ve homesick yasamamam. Eger boyle bir aile ortaminda yasamasaydim, buyuk ihtimal o karanlik soguk kis gunleri basladiginda eve donmus olurdum.
Bir exchange yilinda bence host aile en onemli faktor. Host aile iyiyse exchange yili da guzel gecer diye dusunuyorum. Benim de sansima, maillesmelerimizden baslayarak hep guzel ve sicak bir iliskim oldu ailemle.
Ayni zamanda evdeki tek kizim ve bu, durumlari daha da guzellestiriyor. Ozellikle kiz ogrenci almak istemisler, ve hepsi benimle beraber yeni seyler deneyimliyor. Ayni zamanda evlerine gelmis ilk exchange ogrenci oldugumdan onlar da benim en iyi deneyimi yasamami istiyorlar ve dolayisiyla baya ustume dusuyorlar.
En sevdigim aile uyesi de host annem.

• Turklere karsi yaklasimlari nasil?

Acikcasi hakkimizda cok fazla sey bilmiyorlar diyebilirim. Cunku Turkiye hakkinda bir cok sacma sapan soruyla karsilasiyorum, artik cevaplamaktan gina geldi. Turkum dedigimde herkes Alanya, Antalya, Side diye saymaya basliyor. Buyuk bir kismi bu bolgelerde bulunmus, risk almamak icin Turk yemeklerinden tatmamis, kumsallarimiza bayilan ama kulturumuz hakkinda baska hic bir fikirleri olmayan insanlar bence. Yaklasimlarina gelince, Turkoldugum icin dislandigim, hakarete ugradigim, hor goruldugum bir durum olmadi; hic oyle hissetmedim.

• Bana sorulan en sacma sorular:

"Siz de yazilari soldan saga dogru mu okuyorsunuz?"

(Otobuste sohbet eden Suriyeli multecileri isaret ederek) "Ne dediklerini anliyor musun?"

"Domuz eti yemiyorsaniz ne yiyorsunuz?"

"Resmen Turkiyede bacon yok yani?"

"Daha once hic kar gordun mu?"

(Harry Potter'i hic izlemedigimi soyledigimde) "Ama Turkiye'de de Harry Potter var degil mi?"

"Burada neden sacini ortmuyorsun?"

"Fes takan var mi?"

"Hala deve mi kullaniyorsunuz?" (bunu soran kisi cok ciddiydi)

"Niye Norvec'e geldin ki burasi cok sikici"

Aklima gelenler bunlardi. 

Tabii ki bu yazi burada bitmez, ama aklima gelen ve en cok aldigim sorulari yanitlamak istedim. Eger sizin de sorunuz varsa yorumlara anonim olarak veya isminizle yazabilir, mail atabilir ya da sosyal medya uzerinden ulasabilirsiniz. 

Sorun abi, ozellikle seneye exchange ogrenci olacak kisilerden veya AFSye basvurmak isteyenlerden soru alirsam daha da sevinirim, sorular hem Norvec ve exchange hayati hakkinda hem de AFS hakkinda olabilir. 

Okudugunuz icin tesekkurleeeer